عبد الجواد الكليدار ( مترجم : مسلم صاحبى )

69

تاريخ كربلا وحائر الحسين ( ع ) ( تاريخ كربلا و حائر حسينى ) ( فارسى )

طرف را كه از حائر شمرده‌اند ، علىرغم اينكه اين اتاق‌ها ، داخل ديوار پيرامون صحن قرار دارند ، جزو حائر نمىداند . گويا مجلسى ( قدس سره ) با اين سخن ، تنها مكان بدون ديوار يا آنچه را به ديوار مربوط و متصل است ، حائر تلقى كرده و هيچ دليلى هم براى اثبات گفته خود ، نياورده است . رواياتى كه مجلسى ( قدس سره ) ، به نقل ابن قولويه از حسن بن عطيّه و ابن ابى فاخته و ابوحمزه ثمالى ، جهت اثبات نوعى توسعه در حائر آورده ، با موضوع بحث ما تناسب ندارد و اينجا ، جاى نقل آنها نيست ؛ چه اينكه تمام اين روايات و روايات ديگرى كه در تعيين حائر به اندازه بيست ذرع در بيست ذرع ، يا بيست و پنج ذرع در بيست و پنج ذرع وارد شده ، تمامى به‌طور همزمان و از يك منبع ؛ يعنى وجود نازنين امام صادق ( ع ) ، روايت شده است . آيا مىتوان به بعضى از آنها ، در مقابل بعضى ديگر كه نصّ صريح و آشكار در تعيين حائر به شمار مىروند ، استدلال كرد ؟ علاوه بر اين ، برداشت و استدلال علامه مجلسى ( قدس سره ) از اين روايات ، به منظور اثبات نوعى توسعه در حائر ، از قبيل دستور امام به دوبار راه رفتن و قدم كوتاه برداشتن ، بعد از ورود به حائر و نكته‌هاى ديگرى غير از اينها ، به خودى خود دلالت بر توسعه و بزرگى جا و مكان ندارد ؛ بلكه انجام چنين كارهايى ، در يك محلّ محدود و كوچك نيز امكان پذير است . تا اينجا براى قائلين به توسعه حائر ، جز يك دليل باقى نمانده است ؛ امّا آن را بر زبان نياورده ، يا به حسب ظاهر بدان تصريح نكرده‌اند و آن دليل ، اين است كه حائر ، يك مفهومِ صددرصد انتزاعى دارد كه در دوران امام صادق ( ع ) ، بيست ذرع در بيست ذرع ، يا بيست و پنج ذرع در بيست و پنج ذرع تعيين شده است . همچنين در هر زمانى ، به فراخور وسعت و گنجايش آن ، مشخص مىگردد و بدين‌گونه حائر ، ويژگى امتداد و انعطاف مىيابد و با توسعه ديوار پيرامون خود و ساخت و ساز